आजच्या धकाधकीच्या जीवनात stress म्हणजेच तणाव हा जवळजवळ प्रत्येक व्यक्तीच्या आयुष्याचा भाग झाला आहे. कामाचा ताण, आर्थिक चिंता, कौटुंबिक जबाबदाऱ्या, आरोग्याच्या समस्या किंवा सतत मोबाईल वापर यामुळे मानसिक तणाव वाढत चालला आहे. सुरुवातीला हा तणाव छोटा वाटतो, पण वेळेवर लक्ष दिले नाही तर तो शरीर आणि मन दोन्हीवर गंभीर परिणाम करू शकतो.
Stress म्हणजे नेमके काय?
Stress म्हणजे अशी मानसिक आणि शारीरिक अवस्था जिथे आपले मन सतत दबावाखाली असते. शरीराला एखादी अडचण, धोका किंवा जास्त जबाबदारी वाटली की मेंदू stress response सुरू करतो. थोडा stress उपयोगी असतो, पण सतत राहणारा stress आरोग्यासाठी धोकादायक ठरतो.
तणावाची सामान्य लक्षणे कोणती?
तणावाची लक्षणे प्रत्येक व्यक्तीत वेगवेगळी दिसू शकतात. काही लोकांमध्ये सतत डोकेदुखी, झोप न येणे, थकवा जाणवतो. तर काहींना चिडचिड, राग, अस्वस्थपणा, एकाग्रता न होणे किंवा सतत चिंता वाटते. काही वेळा stress मुळे पोटाचे त्रास, BP वाढणे, शुगर अनियंत्रित होणे किंवा हृदयाच्या समस्या देखील वाढू शकतात.
Stress वाढण्यामागची प्रमुख कारणे
आजच्या lifestyle मुळे stress वाढणे सामान्य झाले आहे. कामाचे प्रेशर, वेळेचे नियोजन न होणे, मोबाईल आणि सोशल मीडियाचा अति वापर, आर्थिक अडचणी, झोपेचा अभाव आणि व्यायामाचा अभाव ही stress वाढण्याची मुख्य कारणे आहेत. काही वेळा स्वतःच्या अपेक्षा खूप जास्त ठेवल्यामुळेही मनावर ताण येतो.
Stress शरीरावर कसा परिणाम करतो?
सतत stress मध्ये राहिल्यास शरीरात हार्मोनल बदल होतात. त्यामुळे रोगप्रतिकारक शक्ती कमी होते आणि वारंवार आजार होण्याची शक्यता वाढते. दीर्घकाळ stress राहिल्यास BP, डायबिटीज, हृदयविकार, पचनाचे त्रास आणि मानसिक आजार जसे की anxiety व depression होऊ शकतात. त्यामुळे stress ला हलक्यात घेणं धोकादायक ठरू शकते.
Stress Management म्हणजे काय?
Stress Management म्हणजे तणाव ओळखून तो योग्य पद्धतीने कमी करणे. यामध्ये जीवनशैलीत छोटे बदल, मानसिक आरोग्याची काळजी आणि गरज पडल्यास डॉक्टरांचा सल्ला घेणे यांचा समावेश होतो. योग्य stress management मुळे मन शांत राहते, निर्णयक्षमता सुधारते आणि एकूण आरोग्य चांगले राहाते.
Stress कमी करण्यासाठी काय करता येईल?
दररोज थोडा वेळ स्वतःसाठी काढणे खूप महत्वाचे आहे. नियमित चालणे, हलका व्यायाम किंवा योगा केल्याने मन प्रसन्न राहते. खोल श्वास घेण्याचे (breathing exercises) आणि ध्यान (meditation) केल्याने मेंदू शांत होतो. झोप पूर्ण घेणे आणि योग्य आहार घेणे हे देखील stress कमी करण्यासाठी गरजेचे आहे.
तुम्हाला काय आवडते ते शोधा – संगीत ऐकणे, वाचन, मित्रांशी बोलणे किंवा एखादा छंद जोपासणे यामुळे मन हलकं होते. सर्वात महत्वाचे म्हणजे तुमच्या भावना दाबून न ठेवता विश्वासू व्यक्तीशी किंवा डॉक्टरांशी बोलणे.
कधी डॉक्टरांचा सल्ला घ्यावा?
जर stress मुळे झोप पूर्ण होत नसेल, रोजची कामं करायला त्रास होत असेल, सतत भीती किंवा नैराश्य वाटत असेल किंवा शारीरिक आजार वाढत असतील तर त्वरित डॉक्टरांचा सल्ला घ्यावा. योग्य मार्गदर्शन आणि उपचाराने stress नियंत्रणात येऊ शकतो.
Stress हा आजच्या जीवनाचा भाग असला तरी तो आपल्या आरोग्यावर हावी होऊ नये यासाठी वेळेवर काळजी घेणे आवश्यक आहे. लहान सवयींमध्ये बदल करून, स्वतःकडे लक्ष देऊन आणि गरज पडल्यास वैद्यकीय मदत घेऊन आपण stress वर नियंत्रण मिळवू शकतो. निरोगी मन म्हणजेच निरोगी शरीर.
जरूर वाचा, झोप नीट लागत नसेल तर काय कराल? (Sleep Disorder Guide)
